Buurt- en Belangenvereniging Huis ter Heide

Van Amsterdam naar Keulen ...

In de Gouden Eeuw loopt er een weg door de heide van Amsterdam naar Keulen. Op deze weg laat de postbode zijn rijdier de eenzaamheid weggalopperen. De Postweg en Verlengde Postweg herinnerden jarenlang aan deze postdienst vice versa. Ook hotel 'Huis ten Halve' - halverwege Amsterdam - Arnhem, is tot het afbrandde een versteend overblijfsel uit deze tijd. Begrijpelijk dat zo'n desolate streek, waar reizigers toch doorheen moeten, een eldorado is voor struikrovers. De heidestreek komt dan ook in een kwaad daglicht te staan. Dat het een onherbergzaam gebied is blijkt ook uit het feit dat drie schaapherders in 1601 er nog een jonge wolf vangen.
De oude weg van Amersfoort over Leusden en Zeist is niet bepaald de kortste weg naar Utrecht. Vanwege het drukker wordende verkeer wordt een plan voor een nieuwe weg gemaakt. Op 12 augustus 1652 geven Gedeputeerde Staten daar hun fiat aan. Het plan behelst een weg van Amersfoort recht over de heide die bij Vollenhoven (in De Bilt) aansluit op de Arnhemseweg.
Om kosten te sparen komt men op het idee de weg in blokken te verdelen van 100 roe (= 376 m) lang en 50 roe breed. Het staat een ieder vrij zo'n perceel aan te vragen. Wie een blok krijgt toegewezen wordt belast met de aanleg en het onderhoud. Daar staat tegenover dat men zich eigenaar van dat stuk grond mag noemen. Voorschrift is dat de vakken worden omzoomd door paden van 11 meter breed,een z.g. sortie. Enkele van deze paden groeien later uit tot zijwegen, zoals de Panweg, de Prins Alexanderweg, de Dolderseweg en de Veldmaarschalk Montgomeryweg. De nieuwe weg krijgt een breedte van 60 m. Er worden 3 rijen witte populieren in het midden van de weg geplant. Deze Berchwech of Amersfoortsche Straatweg is een jaar later gereed.


Zeventiende eeuw
De oudste kaart uit de zeventiende eeuw, waarop te zien is hoe de 'woeste gronden' in rechthoekige percelen verdeeld werden.

  Die werden in eigendom gegeven tegen de tegenprestatie om de weg tussen Amersfoort en Utrecht te onderhouden. Een huis op het perceel betekende een verdubbeling van het grondbezit. Tot op de dag van vandaag zijn de rechte weg, toen een bijzonderheid, en de rechthoekige percelen duidelijk op landkaarten te zien.
Veel eigenaren bouwen een huis op hun perceel. Dat is aantrekkelijk, omdat hun bezit dan uitgebreid mag worden tot 100 roe ( 377 meter) breed. Soms ligt deze uitbreiding aan de andere kant van de weg recht tegenover hun perceel. Meestal is het echter een verlenging naar achteren. Amersfoort krijgt op zijn grondgebied 12 vakken te verdelen. Vak 15 is een van de vakken uitgegeven door de gemeente Soest en ligt in het gedeelte, dat later de naam Soesterberg zal krijgen. De heer Splinter wordt eigenaar van dit vak en wil er een tapstede (bierhuis) beginnen. Hij krijgt vergunning met de conditie dat 25 jaar lang geen ander aan de weg een tapstede mag beginnen.


 Het bekende Panhuis op de hoek van de Panweg blijkt dan al te bestaan. In het contract wordt dat 't Pannenhuys genoemd. De heer Splinter ruilt reeds op 7 mei 1653 zijn perceel tegen de vakken 20 en 21. Die liggen aan de zuidkant op Zeisters grondgebied. De eigenaar van deze percelen is de heer Bartelotti. Kennelijk vindt Splinter deze locatie beter om een tapstede te beginnen. Vak 15 komt dan in handen van de heer Van Weede van Dijkveld 'sijnde het recht van het stellen van een herberge gebleven aen de Heer Splinter'. Genoemde Splinter neemt zijn recht om een tapstede te beginnen dus mee naar zijn nieuwe pand. Hij noemt zijn tapstede Huys Terheide. Was de heer Splinter niet verhuisd dan had Soesterberg wellicht Huis ter Heide geheten. Nu dankt het dorp Huis ter Heide zijn naam aan deze herberg, die jarenlang een belangrijk stempel op deze plaats heeft gedrukt.
Op vak 19 bouwt Jasper Schade van Westrum een huis genaamd 'Zandbergen'. Oude kaarten zijn niet erg betrouwbaar. Zo is 't Panhuys waarschijnlijk niet het tegenwoordige 'De Pan', maar een huis dat op de plaats van Oud Zandbergen staat. 't Huys op de Hey' ligt op een kaart uit 1628 niet op de plaats van het huidige Huis ter Heide, terwijl het daar volgens Bartjens wel moet liggen. Op een kaart uit 1680 staat op de plaats van Sterrenberg 'Dykvelts Huys'. lets verder richting Amersfoort bij Egghermonde staat 'Weerdenburgh'. De Britse schrijver John Evelyn bezoekt in die tijd ons land en beschrijft de weg als volgt: 'een avenue van vier mijlen lang en 50 voeten breed, met jonge eiken beplant, zoo recht als een lijn van de stad Utrecht tot Amersfoort'. We kunnen dus concluderen dat het een bijzondere weg is.
De eigenaren vergaderen regelmatig om te praten over het onderhoud van de weg. Op 20 augustus 1655 komen ze voor het eerst bijeen in 't 'Huys Terheijden'. De notulen openen met: 'Op heden den xx Aug. 1655 aen 't Huijs ter Heijden geconvoceert ende vergadert zijnde ....' De heren beschuldigen elkaar op de vergaderingen nogal eens van slecht onderhoud. Het is echter ook vechten tegen de bierkaai. Het blijft een zandweg met dikwijls diepe karrensporen, alle harkactiviteiten ten spijt, 's Winters is de weg soms wekenlang niet begaanbaar. Notabelen die goed bij kas zitten vinden een tapstede een goede geldbelegging. Vandaar dat dergelijke gelegenheden doorgaans in handen zijn van mensen die er warmpjes bij zitten. Ze verhuren het bierhuis voor een vast bedrag aan iemand, die als herbergier daar de scepter zwaait. Huys Terheijden is b.v. achtereenvolgens eigendom van: Jonkvrouwe Aletta Vermeer, Carel Gustaaf Faick, Walter Bisdom kanunnik ten Dom, Mr.Laurens Jan Nepven, enz.
Deze contrei heeft nog geen officiele naam. Namen als Den Bergh, Heybergh of Amersfoortsche Bergh worden regelmatig gebezigd, evenals De Streek.
Als de weg er eenmaal ligt, vestigen zich er meer mensen, veelal vanuit Soest. Het zijn boeren die meestal in plaggenhutten wonen. Bij een iets ruimere beurs veroorlooft men zich een witgekalkt boerderijtje. De meeste agrariers houden zich bezig met het vervaardigen van bezems en boenders. Deze voorwerpen verkopen ze op de markten in de omtrek. Via een smal paadje zwoegend over 't Hoogt bereiken ze na 5 km Soest. Het is niet verwonderlijk dat ze de voorkeur aan Amersfoort geven. Ze hoeven dan alleen terug de berg op als ze 'los' zijn.

 

N.B.: Gebruik de Down/Up/Stop/Top knoppen!!!

Activiteiten in 2016 !!!!!!!

Zie in het hoofdstuk "Bestemmingsplannen" de visie van de werkgroep Ruimtelijke Ordening over de Bestemmingsplannen Amersfoortseweg e.o. (2008) en Bestemmingsplan Oud Zandbergen e.o. (2009). Met name de onzekerheid over een mogelijke ontsluitingsweg over het Glaxoterrein vraagt onze aandacht.  

 Lees hier meer....

Lezing over het ontstaan van mineralen en edelstenen.

Op vrijdag 25 november om 20.00 houdt Wendela Copijn een lezing over dit onderwerp in het zaaltje van Dinslo, Kardinaal Alfrinkhof.
Voor koffie, thee of andere dranken rekenen we 1,00 per drankje.




 
 
12886